Sorgulayanlar

“Sıkıcı Bir Hayat”ın Hikmeti: Doomscrolling’den Kurtuluş ve İslam’ın Sükûneti

Scott Stockdale’in yazısı, modern insanın en büyük tuzağına dikkat çekiyor: Her sabah internete bağlanıp korku dolu haberler, istatistikler ve sosyal medya akışıyla beynimizi “frazzle” (yıpratmak) ediyoruz. Yazar, 18 aydır doomscrolling’i (korku ve öfke uyandıran sonsuz kaydırma) bıraktığını ve hayatının hiç bu kadar huzurlu olmadığını söylüyor. “Sorumlu değil misin?” eleştirilerine karşı, “Görünürlük etki demek değildir” diyor ve daha fazla insanın “sıkıcı bir hayat” yaşaması gerektiğini savunuyor. Bu, günümüzün en samimi ve cesur itiraflarından biri.

Biz ise bu “sıkıcı hayat” tezini, Kur’ân-ı Kerîm, Hadîs-i Şerîf, Siyer-i Nebî, vahiy kültürü, ilim-bilim, psikoloji, sosyoloji, felsefe, kelâm, tarih, edebiyat, epistemoloji, siyaset ve strateji gözüyle, “İslam hiçbir değerin emrine girmez; yeryüzündeki tüm değerler İslam’ın ancak ayakkabı altındaki tabanı olabilirler” hakikatiyle tahlil edeceğiz.

Kur’ân ve Vahiy Işığında: Kalp Huzuru ve Boş Şeylerden Uzak Durmak Kur’ân-ı Kerîm, En’âm Sûresi 68’de buyurur: “Zikrullah’tan (Allah’ı anmaktan) yüz çevirenlerle oturma; onlar boş şeylerle meşgul olduklarında sen de onlarla beraber olma.” Doomscrolling, tam da bu “boş şeylerle meşguliyet”tir. Sürekli korku, öfke ve kriz haberleriyle beslenmek, kalbi karartır, aklı bulandırır. Vahiy kültüründe gerçek huzur, “sıkıcı” görünen sükûnettedir. “Gözlerini harama kapamak” gibi, zihni de faydasız gürültüden korumak farzdır. Stockdale’in “sıkıcı hayat”ı, aslında Kur’ân’ın emrettiği “kalbi huzurlu tutma” sanatıdır.

Hadîs, Siyer ve Kelâm Açısından: Sükûnet ve Sorumluluk Peygamber Efendimiz (s.a.v.) buyurur: “Müminin hali ne hoştur; her hali hayırlıdır” ve “Faydasız ilimden, kalbi meşgul etmeyen ilimden Allah’a sığınırım.” Siyer’de Efendimiz (s.a.v.), sürekli fitne haberleriyle meşgul olmak yerine, tefekkür, ibadet ve amel ile vakit geçirirdi. İmam Âzam ve İmam Mâtürîdî’nin kelâmında, akıl boş şeylerle yıpratılmaz; hikmetle beslenir. “Sorumlu değil misin?” sorusuna İslam şöyle cevap verir: Gerçek sorumluluk, kendini korumak ve sonra çevreyi ıslah etmektir. Kendini feda ederek “her şeyi takip etmek”, nefsî bir aldanıştır.

Psikoloji, Sosyoloji, Felsefe ve Epistemoloji Bakışı: Doomscrolling’in Bedeli Modern psikoloji, doomscrolling’in dopamin döngüsü yaratarak kaygı, uykusuzluk ve dikkat dağınıklığı ürettiğini kanıtlamıştır. Stockdale’in 18 aylık deneyimi, “quiet quitting”in zihinsel versiyonudur: Beyni resetlemek. Sosyoloji’de İbn Haldûn’un “asabiyet” teorisi, sürekli dış gürültüyle toplumun iç bağlarının zayıfladığını söyler. Felsefede Mevdûdî ve Seyyid Kutub, modern medyanın “görünürlüğü etki sanma” tuzağını “cahiliye propagandası” olarak tanımlar. Epistemolojik olarak, gerçek bilgi, sükûnet ve tefekkürle kazanılır; sonsuz akışla değil. Hasan el-Bennâ’nın risâleleri, “kalbi korumak”ın en büyük cihad olduğunu vurgular.

Tarih, Edebiyat, Siyaset ve Strateji Boyutu: Sükûnetin Gücü Tarih, büyük medeniyetlerin gürültüde değil, sükûnette doğduğunu gösterir. Sâdî-i Şîrâzî’nin “Gülistan”ı: “Sessizlikte hikmet gizlidir.” Evliyâ Çelebî ve Kâtip Çelebî, seyahatlerinde ve ilimlerinde boş şeylerden uzak durarak derinleşmişlerdir. Siyaset ve strateji’de Said Havvâ ve İbn Haldûn, “gerçek etki”nin görünürlükle değil, iç hazırlıkla geldiğini söyler. Stockdale’in “sıkıcı hayat”ı, stratejik bir tercihtir: Dışarıdaki kaosu izlemek yerine, iç dünyayı inşa etmek.

Asırlar Boyu Okunacak Hikâye: “Sıkıcı Hayat ve Ayakkabının Tabanı” (Usûl: Nasreddin Hoca’nın mizahı, Dede Korkut’un destanî üslûbu, Sâdî’nin ahlâkî hikmeti, Ahmet Bican ve Mehmet Bican’ın mevlid coşkusu, Evliyâ Çelebî’nin seyahat lezzeti, Kâtip Çelebî’nin ilim haritası, İmam Mâtürîdî ve İmam Âzam’ın akıl-vahiy dengesi, Seyyid Kutub, Mevdûdî, Said Havvâ, Hasan el-Bennâ ve İbn Haldûn’un derinliği ile örülmüştür.)

Bir zamanlar “Sonsuz Akış Şehri”nde bir genç yaşardı. Her sabah telefonuna yapışır, korku dolu haberlerle beynini yıpratırdı. Bir gün “Bu beni tüketiyor” dedi ve scroll’u bıraktı. Hayatı “sıkıcı” oldu: sessiz sabahlar, kitaplar, tefekkür, aile… Ama hiç bu kadar huzurlu olmamıştı.

Âkil Hoca’yı gördü. Hoca ayakkabısını çıkarıp önüne koydu ve dedi: “Ey genç! Sen doomscrolling’den kurtulup ‘sıkıcı hayat’ı seçtin. Bu çok akıllıca. Kur’ân der ki: Boş şeylerle meşgul olanlarla oturma. Hadîs der ki: Faydasız şeylerden Allah’a sığınırım. İşte ayakkabımın tabanı: İslam hiçbir değerin emrine girmez; yeryüzündeki tüm değerler –haber akışı, sosyal medya, görünürlük– onun ancak ayakkabı altındaki tabanı olabilir. Sen tabanı fırlatıp atmadın; aksine kalbine huzur verdin.”

Halk toplandı. Dede Korkut’un Oğuz beyleri gibi sordular: “Peki Hoca, dünya yanarken sessiz kalmak sorumsuzluk değil mi?” Âkil Hoca, Sâdî gibi cevap verdi: “Dünyayı kurtarmak isteyen önce kendini kurtarsın. Peygamberimiz (s.a.v.) her şeyi takip etmez, tefekkür ederdi. Gerçek etki, gürültüde değil sükûnettedir.”

O gece Âkil Hoca rüya gördü. Rüyada Kâtip Çelebî’nin kitaplarını, İbn Haldûn’un Mukaddime’sini, Seyyid Kutub’un işaretlerini, Mevdûdî’nin tefsirlerini, Said Havvâ’nın risâlelerini, Hasan el-Bennâ’nın muhtasarlarını bir ayakkabının tabanı yapmıştı. Üzerinde ise göğe ağan huzurlu bir hayat: Sükûnet ve hikmet.

Âkil Hoca uyandı ve dedi: “Ey ahali! Scott Stockdale gibi adamlar scroll’u bırakınca huzur buldu. Siz de boş akıştan kurtulun. Zulüm ve gürültü değil, sükûnet ve amel devrimidir.”

Hikâye asırlar boyu anlatıldı. Her nesil, o ayakkabının tabanına bakıp gerçek huzurun nerede olduğunu gördü. Ve anladı: En “sıkıcı” hayat, aslında en bereketli hayattır. Âmin.

İslam hiçbir değerin emrine girmez. Yeryüzündeki tüm değerler İslam’ın ancak ayakkabı altındaki tabanı olabilirler.

Kadir Yavuz Orhangazi, Bursa, Türkiye

Bu makale, Scott Stockdale’in samimi itirafını takdir ederken, “sıkıcı hayat”ı İslam’ın sükûnet, tefekkür ve kalp koruması ilkesiyle taçlandırır. Doomscrolling, modern insanın en büyük hastalığından biridir. Gerçek sorumluluk, önce kendi kalbimizi korumak, sonra çevremizi ıslah etmektir. Huzur, gürültüde değil; Allah’ı anmakta ve faydalı amelde gizlidir.

Selamün aleyküm.