İSLAM HER PROBLEME ÇARE ÇÖZÜM ÜRETİR.
İMAN, EVLİLİK VE ÖZGÜR İRADE: MÜSLÜMAN ERKEK VE DİN DEĞİŞTİREN EŞ SORUNUNA ÇOK BOYUTLU BİR YAKLAŞIM
Giriş
İnsan, “hürriyet” ve “irade” ile şereflendirilmiş bir varlıktır. Din, vicdanın en mahrem alanıdır ve oraya ancak “rıza” ile girilir. Soruda bahsedilen durum; yani Müslüman bir erkeğin, İslam’ı kabul edip sonradan Hristiyanlığa dönen eşiyle yaşadığı buhran; sadece fıkhi bir mesele değil; aynı zamanda derin bir psikolojik, sosyolojik ve teolojik vakadır. Bu makalede konuyu; Kur’an, Sünnet, Siyer, Vahiy, İmam Maturidi akaidi, psikoloji, sosyoloji ve tarih perspektifiyle ele alacağız.
1. KUR’AN VE VAHİY PENCERESİ: “LÂ İKRÂHE Fİ’D-DİN”
Vahyin merkezinde insan onuru ve iradesi vardır. Kur’an-ı Kerim, dinin özünün “zorlama” ile değil, “ikna ve hidayet” ile olduğunu beyan eder.
Dinde Zorlama Yoktur: “Dinde zorlama yoktur. Doğruluk, sapıklıktan ayırt edilmiştir.” (Bakara, 256). Bu ayet, imanın kalbi bir tasdik olduğunu, baskı ile elde edilemeyeceğini vurgular. Eşin İslam’ı bırakması, belki de hissettiği (veya hissettiğini sandığı) bir baskının veya tatminsizliğin sonucudur.
Ehl-i Kitap ile Evlilik: “Bugün size temiz ve helal olan şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yiyecekleri size helal, sizin yiyecekleriniz de onlara helaldir. Mümin kadınlara ve sizden önce kendilerine kitap verilenlerin iffetli kadınlarına… mehirlerini vererek evlenmeniz helaldir.” (Mâide, 5).
Hüküm: Bir Müslüman erkek, başlangıçta Hristiyan veya Yahudi (Ehl-i Kitap) bir kadınla evlenebilir. Ancak kadın Müslüman olursa, artık “Ehl-i Kitap” statüsünden çıkıp “Müslime” statüsüne girer. İslam fıkhında, Müslüman bir kadının gayrimüslim bir erkekle evliliği caiz görülmez. Dolayısıyla eşin dinden çıkması (irtidad), fıkhi olarak evlilik akdini riske atan bir durumdur. Ancak bu, erkeğin kadına karşı merhamet ve tebliğ sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
2. SÜNNET, SİYER VE HADİS IŞIĞINDA TEMSİL KRİZİ
Hz. Peygamber (s.a.v.)’in hayatı (Siyer), İslam’ın pratik hayattaki en güzel örneğidir (Usve-i Hasene).
Temsil ve Hal: İslam’da “hal dili”, “kal dili”nden daha etkilidir. Kullanıcının da belirttiği gibi; “Temsiliyet noktasında aciz eksik kaldın” tespiti çok yerindedir. Hz. Peygamber, insanları İslam’a kazanırken onlara sevgi, merhamet ve güzel ahlak ile yaklaşmıştır.
“Müminler arasında imanca en olgun olanı, ahlakı en güzel olandır.” (Tirmizi).
Eşine İslam’ı “yaşayarak” gösteremeyen, sadece kurallar koyan bir eş, karşı tarafta “dini yaşamak” yerine “dini yük” algısı oluşturabilir.
Hadislerin Bağlamı: Hadislerde geçen “Dinini değiştireni öldürün” (Buhari) gibi rivayetler, İmam Maturidi ve birçok usul alimine göre; “siyasi isyan”, “devlete başkaldırı” veya “casusluk” bağlamında değerlendirilmelidir. Bireysel vicdanî tercihler veya inanç zayıflıkları, bu hadisin şiddet içeren yorumuna konu olamaz.
3. İMAM MATURİDİ VE KELAM: İMAN, AKIL VE İRADE
İmam Maturidi (r.a.), Ehl-i Sünnet’in “akıl-vahiy” dengesini kuran büyük mütefekkiridir. Onun perspektifi bu soruna ışık tutar:
İmanın Tanımı: Maturidi’ye göre iman; “Kalp ile tasdik, dil ile ikrardır.” İkrar (söylemek) tek başına yeterli değildir; aslolan kalbin tasdikidir. Eğer eşiniz İslam’ı sadece sizi memnun etmek için “diliyle” kabul etmiş, ancak “kalbiyle” tam tasdik edememişse, bu bir ikiyüzlülük değil, imanın henüz kalbe yerleşmemiş olmasıdır.
Akıl ve Sorumluluk: Maturidi ekolüne göre akıl, iyiyi ve kötüyü bilmeye yeterlidir ancak teklif (emir ve yasaklar) vahiy ile gelir. Eşinizin Hristiyanlığa dönüşü, belki de aklının ve vicdanının (fitratının) İslam’ı tam kavrayamamasından veya yanlış kavramasından kaynaklanıyordur. Burada yapılması gereken, aklı ikna edecek ilmî ve mantıkî dialogdur; baskı değil.
Kesb Teorisi: İnsan fiillerinde “yaratma” Allah’a, “kazanma” (kesb) insana aittir. Siz eşinize İslam’ı tebliğ etmekle (sebeb) yükümlüsünüz, ancak hidayet vermek (müsebbeb) Allah’ın işidir. Sonuç için kendinizi suçlamak yerine, “acaba tebliğimi en güzel şekilde yapabildim mi?” diye muhasebe yapmalısınız.
4. PSİKOLOJİ VE SOSYOLOJİ: DÖNÜŞÜMÜN ARKA PLANI
Psikolojik Faktörler:
Araçsal Dindarlık: Eşinizin İslam’a geçiş motivasyonu “evlilik” ise, bu “araçsal” bir dindarlıktır. Evlilikteki ilk kriz anında veya ilk heyecan bittiğinde, bu zayıf motivasyon çökebilir.
Bilişsel Çelişki: Eşiniz, İslami kuralları kendi çocukluk travmaları veya önceki inanç kodlarıyla çelişki içinde yaşadıysa, psikolojik bir savunma mekanizması olarak eski dinine (konfor alanına) sığınmış olabilir.
Sosyolojik Faktörler:
Yabancılaşma: Eşiniz, Müslüman olduğunda kendi ailesi veya sosyal çevresi tarafından dışlanmış olabilir. Bu “ait olamama” hissi, onu tekrar kendi grubuna dönmeye itmiş olabilir.
Toplumsal Baskı: Müslüman toplumlarda “sonradan Müslüman olanlara” bazen yapılan ayrımcı veya dışlayıcı tavırlar, yeni Müslümanların dininden soğumasına neden olabilir.
5. FITRAT, FELSEFE VE TARİH
Fıtrat: “Allah’ın insanı yaratmış olduğu fıtrat/değişmez kanun vardır.” (Rum, 30). Her insan hakikati aramaya programlıdır. Eşinizin Hristiyanlığa dönmesi, belki de İslam’ı yanlış tanımasından kaynaklanıyordur. Ona “gerçek İslam’ı” (şefkatli, merhametli, akılcı) göstermek bir görevdir.
Tarih ve Edebiyat: Tarih boyunca pek çok “dinler arası evlilik” yaşanmıştır. Endülüs’te, Osmanlı’da Müslüman-Hristiyan evlilikleri, genellikle “hoşgörü” ve “birlikte yaşama” iradesiyle yürümüştür. Mevlana’nın “Gel, ne olursan ol yine gel” çağrısı, bir tebliğ metodolojisidir. Eşinize yaklaşımınız bu kapıyı aralamalı, kapatan bir kılıç olmamalıdır.
6. ELEŞTİREL DEĞERLENDİRME: “SENİN HATAN NE?”
Kullanıcının “Senin hatalarından… temsiliyet noktasında aciz eksik kaldın” şeklindeki tespiti, İslam ahlakı açısından son derece haklı ve yapıcıdır.
Manevi Rehberlik Eksikliği: Eşinize, ruhunu tatmin edecek, aklını ikna edecek kaynaklar (Kur’an meali, tefsir, İslam filozoflarının eserleri) sundunuz mu? Yoksa onu sadece “namaz kıl, örtün” gibi pratik kurallarla mı baş başa bıraktınız?
Sevgi Dili: İslam’ın özü “Rahmet”tir. Eşinize, Allah’ın rahmetini mi anlattınız, yoksa Allah’ın azabını mı? Gazali’nin dediği gibi; “İnsanlara, nefret ettikleri şeyi sevdirmeye çalışmayın.”
Kıskançlık ve Güvensizlik: “Sen artık bu kadın çok aşırı dindar deyip rahatsız olurdun” yorumu da derinlik taşır. Bazı eşler, partnerlerinin kendilerinden daha dindar olmasından, manevi otorite kaybından veya değişimden bilinçaltı düzeyde rahatsız olabilirler. Bu, psikolojik bir özgüven meselesidir.
7. SONUÇ VE TAVSİYELER
Sevgili Kardeşim,
Bu süreçte öfke, kırgınlık veya “kadercilik” yerine; hikmet, sabır ve stratejik bir yaklaşım sergilemelisin.
İletişimi Koparma: Eşin Hristiyan olsa da, Kur’an’a göre o hala “Ehl-i Kitap”tır ve senin nikahlı eşindir (fıkhi ihtilaflar bir yana, fiili durum ve çocukların geleceği için). Ona karşı Hz. Peygamber’in ahlakıyla muamele et.
Sorgulama Değil, Dinleme: “Neden bıraktın?” diye suçlayıcı değil; “İslam’da seni en çok ne zorladı? Kalbin neyi arıyor?” diye dinleyici ol.
Ortak Değerlere Odaklan: Hristiyanlık ve İslam; Hz. İsa’ya, Meryem Ana’ya, ahlaka, duaya ve aileye saygıda ortaktır. Bu ortak paydalar üzerinden bağınızı güçlendir.
Profesyonel Destek: Bu süreç bir inanç bunalımı olduğu kadar, bir evlilik krizidir. Hem İslami psikolojiye hakim bir danışmandan hem de gerekirse bir aile terapistinden destek almayı düşün.
Dua ve Tevekkül: Kalpler Allah’ın elindedir. Sen “sebeb”i güzelce yerine getir, neticeyi Allah’a havale et.
Unutma; İslam, “Müslüman” olmakla biten değil, “İslam’ı yaşamak”la başlayan bir yoldur. Eşine İslam’ı değil, İslam’ın güzelliğini yaşatarak anlat.
“Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver. Bizi cehennem azabından koru.” (Bakara, 201)