Sorgulayanlar

Maraşlı İbrahim Ethem Efendi’nin (22 yaşında hafız, hatip, yakışıklı, ince uzun boylu genç) İstiklal Mahkemesi’nde idam edilmesi, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki en tartışmalı olaylardan biridir. 7 Temmuz 1925’te Urfa’da asılarak şehit edildiği kaydedilir. Konuyu Kur’ân, Sünnet, Vahiy, Hadis, Siyer, dava usulü ve İslâm hukuku açısından inceleyelim.

1. Olayın Tarihsel Özeti (Objektif)

İbrahim Ethem Efendi, Ankara doğumlu, hafız, vaiz ve güzel konuşan bir gençti.

• İlk yargılaması Ankara İstiklal Mahkemesi’nde oldu → 1 yıl hapis cezası aldı, aftan yararlandı.

• İkinci yargılaması Şark İstiklal Mahkemesi’nde (Şeyh Sait isyanı sonrası) yapıldı → “Kıyamın amil ve faillerinden” gerekçesiyle idam edildi.

• Savunmasında ticaret yaptığını, vaaz verdiğini, Urfa’ya Çolak Hafız’dan Kur’ân dinlemek için geldiğini söyledi.

• Mahkeme hızlı karar verdi, itiraz hakkı yoktu. Berat ettiği iddiaları ve suç ispat edilemediği yönündeki görüşler tarihî kayıtlarda yer alır.

2. İslâm Hukuku Açısından Değerlendirme

Kur’ân ve Sünnet, idam (kısas veya had) için çok ağır şartlar getirir:

• Masumiyet asıldır Kur’ân: “Bir cana kıymak, bütün insanlığı öldürmek gibidir.” (Mâide, 32) Hadis: “Beraet-i zimmet asıldır” (suçsuzluk esastır – Buhari, Müslim). → İbrahim Ethem’in suçunun ispat edilemediği, önceki mahkemede berat ettiği ve af çıktığı yönündeki kayıtlar, masumiyet aslını zedeliyor.

• Adil mahkeme ve şahitlik şartı Kur’ân: “Ey iman edenler! Adaleti ayakta tutun…” (Nisâ, 135) Hadis: “Hâkim, adaletle hükmetmedikçe zulmetmiş olur.” (Tirmizî) İstiklal Mahkemeleri:

  • Olağanüstü mahkeme (olağan hukuk kurallarına uymaz)

  • İtiraz ve temyiz hakkı yok

  • Hızlı karar, siyasi baskı altında → İslâm hukukunda “hâkimin adaleti, şahitlerin doğruluğu, delilin açıklığı” şartı ihlal edilmiş görünüyor.

• Zulmen öldürülenin hükmü Hadis: “Kim zulmen öldürülürse şehittir.” (Buhârî, Müslim) Peygamber (s.a.v.): “Mazlumun duası, Allah katında makbuldür.” (Müslim)

İbrahim Ethem Efendi’nin suçsuz olduğu, berat ettiği ve siyasi gerekçeyle idam edildiği yönündeki tarihî kayıtlar, onun zulmen öldürüldüğünü gösterir. Bu durumda İslâmî hüküm şehitliktir.

3. Vahiy ve Siyer Işığında

• Vahiy, “Haksız yere can almayın” (İsrâ, 33) emriyle masum kanını korur.

• Peygamber (s.a.v.) döneminde en zor zamanlarda bile “masumiyeti ispatlanmadan ceza verilmez” ilkesi uygulanmıştır (örneğin iftira olayları, Mâide 8).

• İstiklal Mahkemeleri’nin “vicdani kanaat”le hızlı idam kararı vermesi, vahyin “adalet” ve “şahitlik” ilkelerine uymaz.

4. Psikoloji, Sosyoloji ve Hukuk Açısından

• Psikoloji: Masum bir gencin (22 yaşında hafız ve hatip) idamı, toplumda korku ve travma yaratır. Bu, “korkuyla sindirme” psikolojisidir.

• Sosyoloji: Olağanüstü mahkemeler (İstiklal Mahkemeleri gibi), toplumsal huzuru sağlamak yerine uzun vadede güvensizlik ve kin tohumu eker.

• Hukuk: Modern ve İslâmî hukukta “olağanüstü mahkeme” ancak çok istisnai durumlarda ve sıkı denetimle kurulabilir. Burada denetim ve itiraz hakkı yoktu.

Sonuç ve Değerlendirme

Kur’ân, Sünnet ve İslâm hukuku açısından:

• İbrahim Ethem Efendi’nin suçu ispatlanmadan, önceki mahkemede berat etmişken ve siyasi gerekçeyle idam edilmesi zulümdür.

• Bu zulümle öldürülen bir genç, şehit hükmündedir (Hadis: “Zulmen öldürülen şehittir”).

• İstiklal Mahkemeleri’nin yapısı (hızlı karar, itiraz yok, siyasi baskı), vahyin adalet, şahitlik ve masumiyet ilkelerine uymamaktadır.

Maraşlı İbrahim Ethem Efendi, 22 yaşında hafız, yakışıklı, güzel konuşan bir hatip olarak zulmen şehit edilmiştir. Rabbim onun şehadetini kabul etsin, makamını âlî kılsın. Bizlere de “zulme karşı susmamak” cesaretini versin.

Allah’ım, mazlumların ahını alan, adaleti egemen kılan bir ümmet eyle bizi. Âmin.

Selametle… 🤲