Sorgulayanlar

Yüzyıllardır teoloji ve felsefe, mutlak olanı kelimelerin sınırlı dünyasıyla tanımlamaya çalıştı. Dilin yetersiz kaldığı bu felsefi düzlemde, mükemmellik genellikle doğrusal veya sonsuz bir büyüme olarak hayal edildi. Ancak mutlak bir varlığın doğasını anlamak, belki de soyut kavramlardan ziyade analitik geometrinin ve kalkülüsün diline başvurmayı gerektirir. Erdemlerin ve sıfatların körü körüne sonsuza uzandığı klişe bir Tanrı tasavvurunun aksine; varoluş, sınırlar ve optimum dengeler üzerine kuruludur. İşte bu noktada karşımıza çıkan soru şudur: Mükemmellik, ucu bucağı olmayan bir sonsuzluk mudur, yoksa matematiksel bir fonksiyonun asimptotik zirvesi mi?

Bu perspektiften bakıldığında Tanrı, esasen "mükemmel varlık"tır. Mükemmel varlık ise, var olan bütün sıfatların (özelliklerin) Mükemmel/Optimum seviyeleri, bir nevi "yerel maksimum" veya "Asimptotik Zirve" noktalarına sahip olandır. Olumsuzlama yöntemi ile düşünecek olursak, kusur oranı %0 olmalı ve bunun için demin belirttiğim gibi her sıfatın kusur oranının %0 olması gerek. Sıfat dediğimiz şey, "merhamet" gibi, "kudret" gibi, "bilgelik" gibi özelliklerdir. Mükemmel varlıkta bu özelliklerin hepsi optimum noktasında olmalı ve hepsinin toplamı mükemmel varlıktır.

Mesela, merhameti ele alalım. Çoğu kişinin düşündüğünün aksine ben, Tanrı'nın sonsuz merhametli "olmadığını" düşünüyorum. Çünkü bence bir "merhamet (x)-mükemmellik (y)" grafiği kuracak olursak merhametin (x-ekseninin) sonsuz olduğu yer mükemmelliğin (y-ekseninin) maksimum olduğu nokta değildir. Bu grafik, daha ziyade kolları aşağı doğru bakan, bir (soldaki) kökü 0'ın biraz sağında olan (çünkü zulüm, merhametin eksikliğidir. Eksikliğin maksimum noktası yokluktur ve bu sebeple 0 merhamete gittikçe zulüm olur ve zulüm de eksi mükemmellik değerinde yani kusur değerinde olmalıdır) 2. Dereceden bir parabol ya da daha kompleks olarak düşey asimptot barındıran rasyonel bir fonksiyon olabilir (birazdan bahsedeceğim gibi bütün bu grafikleri bir Hilbert Uzayında birleştirebiliriz). Mesela x-ekseninde 0'ın biraz sağındaki bir nokta ile 0 arasında kalan (az önceki söylediğim sebeple aynı sebepten ötürü) değerler için negatif; sonraki değerler için pozitif olacak şekilde, x-ekseninde pozitif değerli a noktasına kadar fonksiyon logaritmik olarak artar, a noktasında sonsuza ıraksar (bu sebeple fonksiyon, x = a noktasında ve x = 0 noktasından birer düşey asimptota sahiptir) ve a noktasından sonra da azalan olur. Bu sebeple böyle bir fonksiyonun optimum noktası limit x= a'ya giderkendir, x = sonsuz değil! Tanrının buradaki konumu da budur, limit x = a'ya giderken.

Bunun böyle olduğunu düşünüyorum çünkü bence sonsuz merhamet bir noktada adaleti çiğneyebilir, her şeyi affeden bir varlık zalimi de affedebilir ama bu kötüdür (kusurludur). Bu sebeple fonksiyon bir müddet sonra azalan olmalı diye kurguluyorum.

Bunu bütün özellikler (kudret, ilim vs) için yaptığımızda bütün bu grafiklerin optimum noktalarına sahip olan varlık, işte o varlık "mükemmel varlık"tır.

Ben bu sıfatların tamamının birbirlerine doğrudan bağlı olduklarını düşünmüyorum; ancak hepsinin bağımsız ve yalıtılmış sıfatlar olduklarını da düşünmüyorum. Bu sebeple sıfatlar, bağlı oldukları diğer sıfatlarla birlikte aynı grafik düzlemi altında değerlendirilmelidir. Zaten o merhamet-mükemmellik grafiği de aslında adaleti gözeterek oluşturulduğu için, o grafik özünde merhamet-adalet-mükemmellik grafiğidir.

Şu halde diyelim ki K tane temel sıfat olsun. Eğer a sıfatı, b sıfatı ve c sıfatı birbirlerine bağlı 3 sıfat ise, bunlar mükemmellik (y) ekseni ile birlikte 4 boyutlu tek bir grafikte ifade edilmelidir. d sıfatı ve e sıfatı birbirine bağlı 2 sıfat ise, y-ekseni ile birlikte 3 boyutlu bir grafikte; f sıfatı ise tek başına bağımsız ise, y-ekseni ile birlikte 2 boyutlu bir grafikte ifade edilmelidir. Bu yaklaşım, bütün K sıfat için ayrı ayrı uygulanmalıdır.

Tanrı'yı tanımlamak için bu bütün bileşke grafikleri tek bir çatı altında toparlayacak olursak, bunu ancak bir Hilbert Uzayı ile anlatmak mümkündür. Bu durumda Tanrı, bu K boyutlu (hatta gerektiğinde sonsuz boyutlu) uzayda konumlanmış tek bir noktadır. 2D, 3D, 4D ve benzeri tüm alt grafikler, bu büyük uzayın, belirli eksen gruplarına karşılık gelen alt uzaylarına düşen izdüşümleridir (projections). İşte bu sayede her bir sıfat kümesi kendi çok boyutlu grafiğinde ifade edilirken, o alt grafiklerde görülen her bir optimum nokta, aslında aynı mutlak varlığın (Tanrı'nın) o alt düzleme yansıyan görüntüsünden başka bir şey değildir. Böylece ne sıfatlar arası keyfi bir tesadüfe ne de Tanrı'nın basitliğini zedeleyen bir çokluğa düşmüş oluruz; aksine, çokluğun ardındaki birliği matematiksel olarak temellendirmiş oluruz.

Burada "iyi de o zaman bu özelliklerden mesela %99 mükemmelliğe sahip bir varlık tanrıya çok yakındır o zaman. Tanrıyla arasında %1'lik bir adım kalmış sadece. Bu Tanrıyı mükemmelden ziyade ulaşılabilir bir varlık konumuna indirgemez mi?" Diye bir itiraz gelebilir ancak cevap: "hayır". Çünkü bu tür olasılıklar matematikte kusur oranına göre belirlenir. Mesela %99,9 doğruluk oranı ile çalışan bir makine, %99 doğruluk oranı ile çalışan bir makineden 10 kat daha doğrudur çünkü birincide kusur oranı %0,1 iken ikincide bu oran %1'dir. Oranlarsak birincinin kusur oranının 10 kat daha az olduğunu fark ederiz.

Aynı şekilde mesela x (merhamet) ekseninde (a-0,001) noktasının sonucu belki çok yüksektir (999999 olsun mesela) ancak limit x a'ya giderken ki mükemmellik sonsuza ıraksar. Mükemmelliği f(x) olarak tanımlamıştık. Kusuru ise bunun çarpmaya göre tersi, yani g(x) = 1/f(x) olarak tanımlayabiliriz. Bu durumda (a-0,001) noktası %0,000001000001000001 kusur oranına sahip olur, a noktası zaten limit: x a'ya yaklaşırken kusur 0'a yaklaşmaktadır (çünkü limit x a'ya giderken 1/f(x) = 0'a yakınsar). Oranlarsak [limit: x a'ya giderken 0,0,000001000001000001 /g(x)] aradaki kusur oranı "sonsuz" oluyor! Tanrısal mükemmellik noktası a, sıradan bir maksimum nokta değil, iyiliğin ve merhametin sonsuza ulaştığı, çok boyutlu Hilbert Uzayında tek bir noktada ifade edilen matematiksel ve felsefi bir tekilliktir (singularity). Yani Tanrı, ulaşılabilecek bir varlık değildir.

Burada gelebilecek bir diğer itiraz ise, "kötülük" gibi aslen kusurlu şeyleri de özellik gibi gösterip "tanrı bunlarda da maksimum noktaya sahip olmalı o zaman?" Demektir. Ancak bunlar bir özellik değil, bir "durumdur". Mesela kötülük, iyiliğin eksik olma durumudur. Gerçekte kötülük diye bir şey yoktur. Mesela bizim merhamet grafiğimizi iyilik grafiği gibi yorumlarsak, kötülük zaten o grafikte mevcut olur: x-ekseninde grafiği soldan kesen nokta ile 0 noktası arası kötülüktür. Mesela x eksenini soldan kesen nokta b olsun (b<a), (0,b) aralığı kötülük olarak adlandırılır ve y-ekseninde "-" değerliğe sahiptir. Keza zulüm de, o grafikte x-ekseninde (0,b) aralığı olur. Aşırı derecede merhamet de, 0'a yakınsayan merhamet değeri (zulüm) de o grafikte y-ekseninin altında kalır (kusurludur). Bu sebeple Tanrı, zaten o grafiklerde optimum nokta olduğu için bu itiraz da geçersiz kalır.

Nihayetinde, "Erdemin Düşey Asimptotu" hipotezi, insanlığın Tanrı tasavvurundaki en büyük yanılgılardan birini kökünden sarsar. Yüzyıllardır mutlak olanı ucu bucağı olmayan doğrusal bir çizginin sonu, bitmek bilmeyen bir birikimin nihayeti olarak hayal eden insan aklı; ilahi sıfatları asimptotun aşılmaz duvarına çarptırmıştır. Tanrı, kontrolsüz bir niceliğin kaotik sonsuzluğu değil; adaletin, merhametin, ilmin ve kudretin çok boyutlu bir Hilbert Uzayında kusursuzca kesiştiği o mutlak ve eşsiz geometrik tekilliktir.

Bizler, o sonsuz asimptot çizgisine doğru ömür boyu yaklaşmaya çalışan, kusur oranını sıfırlamak için çabalayan ama hiçbir zaman o mutlak "a" koordinatına dokunamayacak olan sonlu ve aciz fonksiyonlarız. O düşey çizgi, yaratılan ile Yaradan arasındaki ontolojik sınırdır. Geometrinin teolojiyle, limitin ise mutlak varlıkla birleştiği bu asimptotik zirve; Tanrı’yı ulaşılamaz kılacak kadar yüceltirken, insanı da o sonsuz yaklaşmanın, yani tekamülün asil ve bitmek bilmeyen arayışında bırakır. Kelimelerin bittiği, paradoksların çözüldüğü ve mantığın sükut ettiği yer, tam olarak o asimptotun merkezidir.